Document Type : Original Research Paper
Authors
1
Satellite Systems Research Institute, Iranian Space Research Center
2
College of Interdisciplinary Science and Technology, University of Tehran, Tehran, Iran
10.22034/jsst.2026.1619
Abstract
The atmospheric boundary layer height (ABLH) is a key parameter for characterizing near-surface atmospheric mixing, pollutant dispersion, and land–atmosphere exchange, yet its continuous retrieval remains challenging because different observing systems respond to different aerosol, thermodynamic, and turbulence signatures. LiDAR and ceilometer measurements provide high-resolution observations of atmospheric vertical structure, but conventional gradient-, variance-, and wavelet-based retrievals can be affected by weak aerosol contrast, clouds, residual and elevated aerosol layers, signal noise, and instrument-dependent characteristics. This study provides a structured, LiDAR-centered synthesis of recent advances in ABLH retrieval, focusing on signal processing, ABL-specific multi-source data integration, machine and deep learning, and emerging physics-informed approaches. The reviewed evidence shows that improved signal processing, automated layer tracking, and complementary thermodynamic, turbulence, surface, and model information can help reduce ambiguities that cannot be addressed from aerosol backscatter alone. Machine-learning approaches provide additional capability for automated and nonlinear retrieval, but reported performance remains dependent on reference definition, atmospheric regime, site, instrument, and validation strategy. Particular challenges include uncertainty quantification, physical layer attribution, cross-site and cross-instrument generalization, and operational robustness. Future progress therefore requires physics-informed integration, independent cross-domain validation, transparent uncertainty characterization, and systematic evaluation of failure modes rather than increasing algorithmic complexity alone.
Keywords
Subjects
Article Title Persian
پایش لایه مرزی جو مبتنی بر لیدار: پیشرفتها در پردازش سیگنال، تلفیق دادهها و یادگیری ماشین
Authors Persian
مسعود خوش سیما
1
سحر امین آبادی
2
1
پژوهشکده سامانه های ماهواره، پژوهشگاه فضایی ایران، تهران، ایران
2
گروه آموزشی هوافضا، دانشکده علوم و فناوریهای میانرشتهای، دانشگاه تهران، تهران، ایران
Abstract Persian
ارتفاع لایه مرزی جو یکی از پارامترهای کلیدی برای توصیف اختلالات جوی نزدیک سطح، پراکندگی آلایندهها و تبادلات سطح–جو به شمار میرود؛ با این حال، بازیابی پیوسته آن همچنان چالشبرانگیز است، زیرا سامانههای مشاهدهای مختلف به نشانههای متفاوتی از ساختار آئروسل، ویژگیهای ترمودینامیکی و آشفتگی پاسخ میدهند. اندازهگیریهای لیدار و سیلومتر امکان مشاهده ساختار عمودی جو را با تفکیکپذیری مکانی-زمانی بالا فراهم میکنند، اما روشهای متداول مبتنی بر گرادیان، واریانس و تبدیل موجک ممکن است تحت تأثیر ضعف سیگنال ناشی از آئروسل، حضور ابرها، لایههای باقیمانده و مرتفع آئروسل، نویز اندازهگیری و ویژگیهای وابسته به ابزار قرار گیرند. این پژوهش چارچوبی ساختاریافته و مبتنی بر لیدار برای ارزیابی پیشرفتهای اخیر در زمینه بازیابی ارتفاع لایه مرزی جو ارائه میدهد که بر پردازش سیگنال، تلفیق دادههای چندمنبعی ویژه لایه مرزی جو، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق و رویکردهای نوظهور مبتنی بر اطلاعات فیزیکی تمرکز دارد. یافتههای حاصل نشان میدهد که بهبود روشهای پردازش سیگنال، ردیابی خودکار لایهها و بهرهگیری از اطلاعات مکمل ترمودینامیکی، آشفتگی، سطحی و مدلسازی میتوانند ابهامات موجود در تفسیر ساختار لایه مرزی را که با استفاده از پسپراکندگی آئروسل بهتنهایی قابل رفع نیستند، کاهش دهند. روشهای یادگیری ماشین قابلیت بیشتری برای بازیابی خودکار و مدلسازی روابط غیرخطی فراهم میکنند، اما عملکرد گزارششده آنها به تعریف مرجع، رژیم جوی، موقعیت مکانی، نوع ابزار و راهبرد اعتبارسنجی وابسته است. از مهمترین چالشهای موجود میتوان به کمیسازی عدمقطعیت، شناسایی فیزیکی مرز لایه، تعمیمپذیری در شرایط جوی، مکانها و سامانههای مشاهدهای مختلف و قابلیت اطمینان عملیاتی اشاره کرد. بنابراین، پیشرفتهای آینده نیازمند توسعه روشهای تلفیقی مبتنی بر دانش فیزیکی، اعتبارسنجی مستقل در شرایط متفاوت، توصیف شفاف عدمقطعیتها و ارزیابی نظاممند حالات شکست است و نباید صرفاً بر افزایش پیچیدگی الگوریتمی متکی باشد.
Keywords Persian
لایه مرزی جوی
سنجش از دور لیدار
بازیابی ارتفاع لایه مرزی
ترکیب دادهها
یادگیری ماشین